TEŞKİLÂT-I ESASİYE KANUNU

Kanun No0 8520/1/1337 (1921)
Madde 1 - Hâkimiyet bilâ kayd ü şart milletindir. İdare usûlü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir.
Madde 2 - İcra kudreti ve teşri’ selâhiyeti milletin yegâne ve hakikî mümessili olan Büyük Millet Meclisinde tecelli ve temerküz eder.
Madde 3 - Türkiye Devleti Büyük Millet Meclisi tarafından idare olunur ve hükûmeti "Büyük Millet Meclisi hükûmeti" unvanını taşır.
Madde 4 - Büyük Millet Meclisi vilâyetler halkınca müntehap âzadan mürekkeptir.
Madde 5 - Büyük Millet Meclisinin intihabı iki senede bir kere icra olunur. İntihap olunan âzanın âzalık müddeti iki seneden ibaret olup fakat tekrar intihap olunmak caizdir. Sâbık hey’et lâhik hey’etin içtimaına kadar vazifeye devam eder. Yeni intihabat icrasına imkân görülmediği takdirde içtima devresinin yalnız bir sene temdidi caizdir. Büyük Millet Meclisi âzasının herbiri kendini intihap eden vilâyetin ayrıca vekili olmayıp umum milletin vekilidir.
Madde 6 - Büyük Millet Meclisinin hey’et-i umumiyesi Teşrin-i sâni iptidasında dâvetsiz içtima eder.
Madde 7 - Ahkâm-ı şer’iyenin tenfizi, umum kavânînin vaz’ı, tâdili, feshi ve muahede ve sulh akdi ve vatan müdafaası ilânı gibi hukuk-u esasiye Büyük Millet Meclisine aittir. Kavânîn ve nizâmat tanziminde muamelât-ı nâsa erfak ve ihtiyacat-ı zamana evfak ahkâm-ı fıkhiye ve hukukiye ile âdâb ve muamelât esas ittihaz kılınır. Hey’et-i Vekilenin vazife ve mes’ûliyeti kanun-u mahsus ile tayin edilir.
Madde 8 - Büyük Millet Meclisi, hükûmetinin inkısam eylediği devairi kanun-u mahsus mucibince intihap-kerdesi olan vekiller vasıtası ile idare eder. Meclis icraî hususat için vekillere veçhe tayin ve ledel-hâce bunları tebdil eyler.
Madde 9 - Büyük Millet Meclisi Hey’et-i Umumiyesi tarafından intihap olunan reis bir intihap devresi zarfında Büyük Millet Meclisi Reisidir. Bu sıfatla Meclis namına imza vaz’ına ve Hey’et-i Vekile mukarreratını tasdika selâhiyettardır. İcra Vekilleri hey’eti içlerinden birini kendilerine reis intihap ederler. Ancak BüyükMillet Meclisi Reisi, Vekiller Hey’etinin de reis-i tabiîsidir.

İdare

Madde 10 - Türkiye coğrafî vaziyet ve iktisadî münasebet nokta-i nazarından vilâyetlere, vilâyetler kazalara münkasem olup kazalar da nahiyelerden terekküp eder.

Vilâyât

Madde 11 - Vilâyet mahalli umûrda manevî şahsiyeti ve muhtariyeti haizdir. Haricî ve dahilî siyaset, şer’î, adlî ve askerî umûr, beynelmilel iktisadî münasebat ve hükûmetin umumî tekâlifi ile menâfii birden ziyade vilâyâta şâmil hususat müstesna olmak üzere Büyük Millet Meclisince vaz’edilecek kavânîn mucibince Evkaf, Medâris, Maârif, Sıhhiye, İktisat, Ziraat, Nafia ve Muavenet-i içtimaiye işlerinin tanzim ve idaresi vilâyet şûralarının selâhiyeti dahilindedir.
Madde 12 - Vilâyet şûraları vilâyetler halkınca müntehap âzadan mürekkeptir. Vilâyet Şûralarının içtima devresi iki senedir. İçtima müddeti senede iki aydır.
Madde 13 - Vilâyat Şûrası, âzası meyanında icra âmiri olaracak bir reis ile muhtelif şuabâtı idareye me’mur âzadan teşekkül etmek üzere bir idare hey’eti intihap eder. İcra selâhiyeti daimî olan bu hey’ete aittir.
Madde 14 - Vilâyette Büyük Millet Meclisinin vekili ve mümessili olmak üzere vali bulunur. Vali, Büyük Millet Meclisi hükûmeti tarafından tayin olunup vazifesi devletin umumî ve müşterek vezâifini rü’yet etmektir. Vali yalnız devletin umumî vezaifiyle mahall-i vezâif arasında teâruz vukuunda müdahale eder.

Kaza

Madde 15 - Kaza yalnız idarî ve inzibatî cüz’ü olup manevî şahsiyeti haiz değildir. İdaresi Büyük Millet Meclisi hükûmeti tarafından mansup ve valinin emri altında bir kaymakama mevdudur.

Nahiye

Madde 16 - Nahiye, hususî hayatında muhtariyeti haiz bir manevî şahsiyettir.
Madde 17 - Nahiyenin bir şûrası, bir idare hey’eti ve bir de müdürü vardır.
Madde 18 - Nahiye şûrası, nahiye halkınca doğrudan doğruya müntehap âzadan terekküp eder.
Madde 19 -İdare hey’eti ve nahiye müdürü, nahiye şûrası tarafından intihap olunur.
Madde 20 - Nahiye şûrası ve idare hey’eti kazaî, iktisadî ve malî selâhiyeti haiz olup bunların derecatı kavânin-i mahsusa ile tayin olunur.
Madde 21 - Nahiye bir veya birkaç köyden mürekkep olduğu gibi bir kasabada da bir nahiyedir.

Umumî müfettişlik

Madde 22 - Vilâyetler iktisadî ve içtimaî münasebetleri itibariyle birleştirilerek, umumî müfettişlik kıt’aları vücuda getirilir.
Madde 23 - Umumî müfettişlik mıntakalarının umumî surette âsâyişinin, te’mini ve umum devair muamelâtının teftişi, umumî müfettişlik mıntakasındaki vilâyetlerin müşterek işlerinde âhengin tanzimi vazifesi umumî müfettişlere mevdudur. Umumî müfettişler devletin umumî vezâifiyle mahallî idarelere ait vezâif ve mukarreratı daimî surette murakabe ederler.

Madde-i münferide

İşbu kanun tarih-i neşrinden itibaren mer’i olur. Ancak elyevm mün’akit Büyük Millet Meclisi 5 Eylül 1336 tarihli nisab-ı müzakere kanununun birinci maddesinde gösterildiği üzere gayesinin husulüne kadar müstemirren müçtemi bulunacağı cihetle işbu Teşkilât-ı Esasiye Kanunundaki 4 üncü, 5 inci, 6 ncı maddeler gayetinin husûlünde elyevm mevcut Büyük Millet Meclisi adedhi mürettebinin sülûsanı ekseriyetle karar verildiği takdirde ancak yeni intihabdan itibaren mer’iyyül-icra olacaktır.


Tavzihan Tadiline Dair Kanun(1)