Yazan: Doç. Dr. Oktay Uygun; Araş. Göv. Emre Zebekoğlu; Araş. Göv. Olgun Akbulut

ANAYASA NEDİR?

Anayasa, devletin temel yapısını, örgütlenişini, işleyiş kurallarını gösteren ve kişilerin haklarını güvence altına alan üstün hukuk kurallarından oluşur. Çağdaş demokratik ülkelerde, anayasalar iktidarın sınırlanması, özgürlük, eşitlik ve adalet uğruna verilen uzun mücadelelerle kazanılmış hakların, temel değerlerin ve ortak ideallerin somutlaştığı belgelerdir. Bu nedenle, yurttaşların gönlünde anayasaların özel bir yeri vardır.
Günümüzde, anayasa deyince, daha çok, belirli bir sistematiğe göre düzenlenmiş "yazılı" bir belge anlaşılır. Bazı ülkelerin ise, yazılı anayasaları yoktur. İngiltere, Yeni Zelanda ve İsrail gibi. İngiltere ve Yeni Zelanda’da, devletin dayandığı temel siyasal kurallar üzerinde güçlü bir konsensus vardır. Bu nedenle, söz konusu kuralların yazılı hale getirilmesi zorunluluğu ortaya çıkmamıştır. İsrail ise, yazılı bir anayasa yapmaya çalışmış, ama başaramamıştır. Bu ülkede, anayasalarda düzenlenen temel sorunların önemli bir kısmı (özellikle din-devlet ilişkisi) üzerinde bir uzlaşma yoktur.
Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra, anayasalarda devletin temel yapısı ve yurttaşların özgürlüklerinden başka konular da düzenlenmeye başlanmıştır. Çağdaş anayasaların bir çoğu, toplumun ekonomik, sosyal ve kültürel sorunları ile ilgili çözümler öneriyor, varılması gerekli hedefleri gösteriyor.
Anayasa, ileride çıkarılacak yasaların uymak zorunda olduğu temel ilkeleri gösterir. Hiç bir yasa ya da başka bir kural anayasaya aykırı olamaz. Bu yönüyle, anayasa bir ülkenin "üstün" ya da "temel" yasasıdır.

Yürürlükteki anayasamız, bir başlangıç ve yedi ana bölümden oluşuyor. Başlangıç kısmında, anayasanın yapılış nedeni, düzenlediği hükümlerin genel esasları ve felsefesi açıklanmıştır. Birinci bölümde, cumhuriyet, ulusal egemenlik, hukuk devleti, laiklik gibi, devletin temel nitelikleri belirtilmiştir.
İkinci bölüm hak ve özgürlüklere ayrılmıştır. Uzun bir liste halinde, yurttaşların sahip olduğu hak ve özgürlükler düzenlenmiş ve bunların sınırları belirtilmiştir.
Üçüncü bölüm yasama, yürütme ve yargıdan oluşan devletin temel organlarına ayrılmıştır. Bu organların oluşumu, yetkileri, işleyişi ve karşılıklı ilişkileri düzenlenmiştir.
Dördüncü bölüm mali ve ekonomik konulara, beşinci bölüm Devrim Yasalarına, altıncı bölüm geçici maddelere ve yedinci bölüm anayasanın nasıl değiştirileceği konusuna ayrılmıştır.



Anayasacılık hareketleri ne zaman ve neden doğmuştur ?